Er was eens een koning met veel mooie dochters, maar de jongste was wel erg knap. Ze bezat een gouden bal, waar ze mee speelde. Als het erg warm was, zocht ze verkoeling bij een bron in het bos bij het paleis. Ze speelde het allerliefste met de bal, die ze opgooide en weer ving. Op een dag viel de gouden bal in de bron. De prinses schreide bittere tranen. Een lelijke kikker dook op uit de bron en bood aan hem te gaan halen, maar wilde er wel wat voor terug.  “Alles wat je maar wilt,” antwoordde de prinses. “Mijn paarlen, mijn gouden kroon, alles.” De kikker wilde haar kameraadje zijn, van haar bordje eten en in haar bedje slapen. De prinses wilde haar bal zo graag terug, dat ze toestemde. De kikker dook de bal op en de prinses rende terug naar het paleis, de kikker reeds vergeten. ‘s Avonds, tijdens de maaltijd, stond de kikker voor de deur, klopte aan en riep haar. De prinses stond op, keek wie er was, smeet de deur weer dicht en ging beverig zitten. De koning zag dat en vroeg wat er loos was. De prinses deed haar verhaal. De koning werd boos: “Wat je belooft, moet je doen. Haal hem binnen.” Tot grote afschuw van de prinses moest de koude, kale kikker mee-eten van haar gouden bordje en slapen in haar bedje. Ze huilde van ellende. De koning werd wederom boos: “Je mag degene die je geholpen heeft, toen je in nood was, niet verachten.” Eenmaal alleen op haar kamertje werd de prinses verschrikkelijk boos en smeet de kikker tegen de muur. Toen hij neerviel, veranderde de kikker in een mooie prins. Hij vertelde dat hij betoverd was door een boze heks. De volgende dag kwam er een prachtige koets, bespannen met acht witte paarden. De trouwe dienaar van de prins, Hein, kwam hem halen. Hij was zo teneergeslagen dat zijn gebieder in een kikker was veranderd, dat hij drie ijzeren ringen rond zijn hart had laten slaan, zodat het niet brak van verdriet. De prinses ging mee naar het koninkrijk van de prins. Onderweg hoorde de prins dat er iets brak. Hij dacht telkenmale dat het de koets was, maar het bleken de drie ringen van Hein te zijn, die blij was dat zijn prins verlost was en gelukkig.


Veel sprookjes beginnen met ‘er was eens’. Dit symboliseert het teruggaan naar de oorsprong. De jongste en tevens knapste prinses representeert de schoonheid van de menselijke ziel en de onschuld. De gouden bal staat voor volmaaktheid, waarmee het prinsesje argeloos speelt. Het water staat voor de levensbron, maar ook voor donkere krachten die invloed uitoefenen op de ziel. Met het verliezen van de bal, verliest het prinsesje dus haar onschuld. Ze wordt geconfronteerd met het lelijke en onooglijke van de maatschappij (de kikker) en wil de hulp wel accepteren, maar de consequenties van de hulp niet. Belofte maakt schuld, en de stem van het geweten komt daar altijd (hier zelfs letterlijk) om aankloppen. Angst voor het onbekende, speelt in dit sprookje een grote rol. De kikker verandert in een prins en de prinses heeft zichzelf bedrogen door aan te nemen dat het lelijke daadwerkelijk was wat het voorstelde: een koude, vieze kikker. De ziel wordt bevrijd, in dit geval door het springen van de drie ijzeren ringen. Net als bij Sneeuwwitje wordt het gevoel, het verstand en de vitaliteit vrijgelaten.
Een andere, verborgen uitleg gaat over de verandering van meisje naar een jonge, huwbare vrouw. De kikker, een man, blijft aandringen en het meisje wordt bang. Zij ziet niets aantrekkelijks in de kikker en wijst hem af, totdat hij verandert in een mooie prins. Zij gaat met hem mee naar zijn koninkrijk.

 Het sprookje is ook wel bekend onder de naam De Kikkerkoning of IJzeren Hein.

De Grimmbroers zelf schatten het sprookje bijzonder oud. Zij verwijzen zelf naar een versie van rond 1595 van Georg Rollenhagen. In de Efteling wordt de gouden bal kunstig door het water van de fontein hooggehouden, onbereikbaar voor de passanten.