In het hart van Marerijk vind je het Carrouselpaleis. Een heerlijk pittoreske omgeving komt je tegemoet. Vanaf buiten kun je de prachtige stoomcarrousel al zien staan. Hij draait zijn rondes al jarenlang, al vanaf 1895! Binnen kun je plaats nemen op één van de prachtig gedecoreerde varkens, paarden of koetsen. Onder begeleiding van een orgel draai je je rondes.
Heb je genoeg gezien van de stoomcarrousel, dan kun je ook nog even een kijken nemen in de Waterorgelfoyer. Hier wordt onder orgelmuziek een watershow geven. Elke keer kun je weer genieten van een 10 minuut lange show. Ook kun je een kijkje nemen in het Diorama. In dit Pieckse landschap zie je de dagelijkse bezigheden van de miniatuurpoppetjes. Ook zie je zo af en toe een treintje rijden. Ga jij het Carrouselpaleis nog uit?

Het Carrouselpaleis is al enkele jaren in de Efteling, vanaf 1956 draait de carrousel zijn ronden. De carrousel wordt aangedreven door een stoommachine, die in deze dagen wordt aangedreven door elektromotoren. In 1970 werd de Waterorgelfoyer toegevoegd aan het Carrouselpaleis, onder de muziek van 'Kermisklanten' spuit het water elk een kant op door middel van 14 verschillende spuitfiguren. In het Carrouselpaleis bevind zich ook het Diorama, dit werd in 1971 in gebruik genomen. Het landschap is ontworpen door Anton Pieck en gebouwd met de hulp van Ton van de Ven.

Het Carrousel Paleis bestaat uit een aantal onderdelen, één daarvan is de Janvier Stoomcarrousel. Eigenlijk is het geen gewone carrousel, maar een saloncarrousel. In de eerste helft van de jaren 20 waren saloncarrousels erg populair. Deze carrousels hadden een eigen tent met een enorme voorgevel. Eigenlijk was het de mobiele uitgaansgelegenheid van die tijd. Naast een ritje met de carrousel kon je ook aan de tafels toekijken. Er was zelfs een dansvloer en een eetgelegenheid.

Voordat de carrousel in de Efteling gevestigd is, was het een rondtrekkend gevaarte dat menig kermis afging. Het behoorde toe aan Hendrik Janvier (1868-1932), die wordt beschouwd als de grondlegger van de Salonstoomcarrousel. Hendrik Janvier werd geboren op 6 september 1868 te Bergen op Zoom. Zijn vader was handelaar en zo begon Hendrik zijn carrière ook. Rond zijn 28ste levensjaar stapt Hendrik de kermiswereld in en de stap is niet heel verwonderlijk aangezien veel kermisfamilies hun oorsprong vinden in Bergen op Zoom. Hendrik begint met 1 draaimolen en weet dat heel snel uit te breiden naar vijf. Daarnaast bezit hij de stoomcarrousel en die carrousel is degene die in de Efteling belandt.

Janvier bouwde de carrousel zelf op uit losse onderdelen. De tweeëntwintig paarden komen van Joseph Hübner en de gondels van Jules Moulinas. Verder vind je ook twee varkens met een clown achterop, deze komen van Carl Müller. In datzelfde jaar kocht Janvier de stoommachine, die ontworpen is door de beroemde kermis-engineer Frederick Savage en gebouwd werd door de firma König in Swalmen (Limburg). In 1944 raakte op de kermis in Drunen de stoommachine defect en werd deze vervangen door een elektrische motor, zodat de attractie toch werkte. De stoomketel die nu in de Efteling staat, is nog steeds de originele, alleen drijft deze het gevaarte niet meer aan, dat doet een motor. Naast de grote stoomketel was er ook een kleinere versie die het orgel aandreef. Verder werd deze kleine stoomketel gebruikt voor het genereren van elektriciteit. Vroeger moest men zelf de attractie van elektriciteit voorzien, aangezien de meeste steden geen elektriciteit konden leveren en zeker niet voor honderden koolstoflampen binnen en buiten.

De voorgevel komt oorspronkelijk van de rondreizende bioscoop van Eduard Weidauer. Toen Janvier deze in 1889 aankocht, liet hij hem opnieuw verven door Andreas Gerhardus Giezen uit Bergen op Zoom. Ook Giezen is een beroemde kermisfamilie uit Bergen op Zoom en  een van hun zoons trouwt met de dochter van Hendrik Janvier. Hij zal later bekend staan als decorateur van vele zaken van Janvier. Giezen mag ook een aantal schilderingen maken voor de carrousel maar en was ook verantwoordelijk voor de 3D schilderingen. Tevens plaatste hij een aantal standbeelden en verhoogde hij de gevel.

In het midden van de saloncarrousel vind je een stoommachine en een draaiorgel. Dit orgel is gebouwd in 1895 door de beroemde Ludovicus Gavioli. Het orgel kwam via Piet Janvier (broer van Jan Willem) terecht in de carrousel. Aanvankelijk draaide het met een Lunapark (Cakewalk achtige attractie) “Le Moulin Rouge” mee, en Piet Janvier had het orgel gekocht van de Groningse firma Fogerty. Hoe het precies terecht gekomen is in de stoomcarrousel is niet bekend.

In 1903 komt de carrousel gereed en doet als eerste de kermis van Bergen op Zoom aan. Het opbouwen van deze carrousel kostte vier dagen en werd uiterst zorgvuldig gedaan. Het afbreken kostte maar anderhalve dag.

Hendrik Janvier krijgt maar liefst 17 kinderen die veelal ook verzeilen in de kermiswereld. Drie van hen sterven helaas een vroege dood, en een dochter sterft op 21 jarige leeftijd. De oudste in de familie is Jan Willem Janvier. Hij neemt de zaak van zijn vader over, alleen moet hij wel bijna volledig opnieuw beginnen aangezien vele van de draaimolens ook doorverkocht werden aan andere eigenaars. Dit is geen ongewoon gebruik binnen de kermiswereld van toen. Vele zaken (lees kermisattracties) zijn vaak van eigenaar verwisseld.

Wonderwel blijft de salonstoomcarrousel wel in bezit van de familie Janviers en gaat dus over naar Jan Willem. Wanneer precies de carrousel overgaat naar Jan Willem is niet bekend, maar een artikel in de krant vermeldt, dat dit rond zijn huwelijk gebeurd is. Dat zou impliceren dat dit omstreeks 15 januari 1907 moet zijn geweest. Vermoedelijk gaat hij wel onder zijn vaders naam door met inschrijven op de gunningen (sta-plekken op het kermisterrein), mogelijke reden zou bekendheid zijn. Aanwijzingen hiervoor zijn de inschrijvingen op de kermis van Waalwijk in 1915 en 1923. Een andere aanwijzing spreekt dit tegen, en dat is dat in 1918 in Tilburg de “Janvier-Giezen  Salon-stoom-Caroussel” genoemd wordt. Jan Willem heeft ook contracten met de NS om de stoomcarrousel te vervoeren. Het transporteren van de attractie werd voornamelijk per trein gedaan. Daarvoor had men meer dan vijfentwintig wagons nodig. Vanaf het station werd de attractie door middel van vijfentwintig vrachtwagens via de weg vervoerd.

In 1924 krijgt Jan Willem de kans om zijn carrousel door te verkopen aan zijn jongere broer Laurens. Hijzelf koopt dan een grotere carrousel genaamd de Noblesse. Laurens bezit net als zijn broers in de kermiswereld het Lunapark, een Cakewalk achtige attractie waarmee hij toert. De twee attracties staan dan ook vaak gebroederlijk naast elkaar maar vervolgen dan hun eigen weg weer. Tot de jaren dertig ging alles goed. Tijdens topdagen trok de attractie maar liefst 600 man per uur. Daarvan konden er maar maximaal 120 in de molen. De rest zat dan meestal op het terras of aan het buffet. Aan het begin van de jaren 30 ontstond er een alcoholverbod in de stoomcarrousels en werden er flinke boetes (6 maanden gevangenis of 25 gulden boete) uitgedeeld voor tappen zonder tapvergunning. Janvier had geen tapvergunning voor de carrousel en kreeg maar al te vaak een bekeuring. Ook de kroegbazen uit de buurt hadden de pik op hem, aangezien hij veel klandizie had. Hierdoor gaf men hem maar al te graag aan bij de politie.

Inmiddels had Laurens Janvier een dochter gekregen, genaamd Lena. Lena leerde een van de werknemers van Jan Willem Janvier kennen: George Reemer. Het stel trouwde in 1943. De tweede wereldoorlog is bezig en staan de attracties grotendeels in het depot. Zo af en toe wordt de carrousel nog wel opgebouwd, maar niet vaak, de tijd van de carrousel was min of meer verstreken. Het wordt voor de kermisexploitanten steeds moeilijker om het financiële plaatje rond te krijgen. De kosten voor het vervoeren en bedienen stegen enorm en de bezoekersaantallen daalden, aangezien bezoekers hoger en sneller wilden. De meeste carrousels zijn hierdoor gestopt of ergens gestald. Mei 1944 treft een grote brand het opslagterrein van Janvier en met de bevrijding wordt het terrein door een flink aantal granaten geraakt. In hoeverre hierdoor de carrousel is beschadigd is niet bekend. Wat wel bekend is, is dat het gevaarte vaker en vaker in de loods blijft staan… totdat de Efteling langskomt en aangeeft de attractie te willen opkopen. Na lang beraad wordt de attractie in 1953 verkocht door Laurens voor 15000 gulden.

Het Lunapark gaat over in handen van George en Lena in 1957. Wanneer je nu op de kermis de attractie Lunapark tegenkomt, dan weet je dat die dus verwant is met het carrouselpaleis. De attractie is nu nog steeds te bezoeken zij het in vernieuwde vorm.

Toen de carrousel in de Efteling arriveerde, liet Pieck het opnieuw verven. Overigens wie denkt dat hier nu de originele carrousel staat heeft het mis, Pieck voegde er namelijk verschillende elementen aan toe zoals: panelen van de Gouke Sipkema Stoomcarrousel (die overigens ook door de Efteling is aangekocht) en het standbeeld bovenop de gevel. Dit beeld komt oorspronkelijk van Anton Benners bioscoop. De vier paarden voor dit standbeeld zijn er ook door Pieck bij gezet en komen van de carrousel van Schildmeyer's Weduwe. Tot slot zijn er twee standbeelden van Egyptische prinsessen aan de carrousel toegevoegd, die ook van de Gouke Sipkema Stoomcarrousel komen. Ondanks dat de carrousel niet geheel af is, wordt op 11 mei 1956 de attractie wel inbedrijf gesteld door de kleinzoon van Anton Pieck, Hans van Lier. In die tijd moest je het symbolische bedrag van 5 cent (2 eurocent) betalen, zodat iedereen aan de beurt kwam.
Overigens is de naam van de saloncarrousel ook regelmatig veranderd. Ten tijde van Janvier heette de carrousel: De Stoomcaroussel. Toen de Efteling de carrousel opkocht heette deze L. Janvier's Carrousel en aan het begin in de Efteling: Janvier' Carrousel. Vrij snel werd de naam omgedoopt naar Efteling Carrousel en tegenwoordig is het: Carrousel Paleis. Wat opvalt, is dat de originele naam met twee s'en werd geschreven.
In september 1956 besluit de Efteling achter de carrousel een houten loods te bouwen. Kosten voor deze loods waren rond de 33.000 gulden. Het park vraagt een bouwvergunning aan en deze wordt op 5 oktober 1956 verleend. De loods wordt door Gemeentewerken van Loon op Zand aangelegd. De spanten van deze loods zijn nog steeds aanwezig in de Dioramahal.
  Aanvankelijk had de saloncarrousel alleen de zaal aan de linkerkant. Daar kon men zitten, het was namelijk een buffetgedeelte en er was een bar aanwezig op de plek waar ook nu een bar zich bevindt. De zaal aan de rechterkant bij binnenkomst was er niet, maar de grote omloop om de molen was er al wel evenals de entree links en rechts van de kassa. Achter de bar bevond zich een magazijntje. Daarnaast was er nog een tweede magazijn als men de rechter ingang nam bij de kassa.  In 1957 was de complete bouw van de saloncarrousel gereed.
Het blijft een tijdje rustig rondom de saloncarrousel, maar begin 1969 besluit de Efteling om de carrousel grondig uit te breiden met de rechter vleugel. Het magazijntje verdwijnt en de carrouselgebouw wordt symmetrisch gemaakt. In maart van dat jaar worden de plannen goedgekeurd en kan de tweede fase van de uitbreiding van start gaan.
De derde en laatste fase van de verandering volgt een jaar later wanneer de waterorgelhal en de theaterhal worden ontworpen door Pieck. In juli 1970 maakt hij de eerste schetsen voor wat gaat heten "Carrousel Plein Plan Fase III" De kosten bedragen maar liefst 154.300 gulden voor het veranderen van de façade, het bouwen van de twee hallen en het integreren van de dioramahal. Op 23 september 1970 krijgt de Efteling de goedkeuring van de gemeente en kan direct aan de slag. En zo ontstaat het carrouselpaleis zoals we dat tot op de dag van vandaag kennen.

Bronnen:
http://www.iisg.nl/
http://www.kermishistorie.nl
http://www.belet.nl/Verbonden.htm
http://www.kermisvantoen.nl
http://www.markiezenhof.nl
http://www.wikipedia.nl
http://www.reemer-bouter.nl
http://www.regionaalarchieftilburg.nl
Brabants Dagblad
Chris Reemer Lunapark
The Galloper Magazine
Het Sprookje van de Efteling
Kroniek van een sprookje
Wondere Wereld Web

Met dank aan: Laszlo van der Wal, Sander Roeling, Linda van Leest, Martijn Snoeren